Nierzetelność KPiR przy niewykonanej usłudze - art. 193 Ordynacji podatkowej
Kazus dotyczy wpisania do komputerowej KPiR kosztu z formalnie poprawnej faktury za niewykonaną usługę oraz oceny skutków tej nieprawidłowości.
Pytanie
Jan Kowalski prowadzi podatkową księgę przychodów i rozchodów przy użyciu programu komputerowego. W marcu 2026 r. wpisał do księgi jako wydatek fakturę spółki BETA za usługę doradczą na kwotę 20 000 zł. W kontroli podatkowej wszczętej we wrześniu 2026 r. organ ustalił, że usługa nie została wykonana, choć faktura spełnia wszystkie wymogi formalne. Koszty wykazane w księdze od początku 2026 r. do dnia stwierdzenia tej nieprawidłowości wyniosły 250 000 zł. Jan nie poprawił zapisu ani przed kontrolą, ani w jej toku, a zapis nie jest skutkiem omyłki; pozostałe zapisy są prawidłowe. Jak należy ocenić księgę w zakresie tego zapisu?
A
jako rzetelną, ale prowadzoną wadliwie, bo zapis oparto na fakturze, która nie dokumentuje rzeczywistego zdarzenia gospodarczego,
B
jako nierzetelną, bo zapis nie odzwierciedla stanu rzeczywistego, choć faktura, na której go oparto, jest formalnie poprawna,
✓ Poprawna odpowiedź
C
jako rzetelną i niewadliwą, bo zapis wiernie odpowiada treści dowodu księgowego spełniającego wszystkie wymogi formalne.
Wyjaśnienie
Zgodnie z art. 193 § 2 o.p. księgi podatkowe uważa się za rzetelne, jeżeli dokonywane w nich zapisy odzwierciedlają stan rzeczywisty, a według § 3 niewadliwe są księgi prowadzone zgodnie z zasadami wynikającymi z odrębnych przepisów. Zapis wydatku na usługę, która nie została wykonana, nie odzwierciedla stanu rzeczywistego, więc w tym zakresie księga jest nierzetelna, choć faktura jest formalnie poprawna. Nie zachodzi też żadna z okoliczności, w których § 4 ust. 4 i 5 rozporządzenia w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów pozwala mimo błędu uznać księgę za rzetelną: zawyżenie stanowi 8% wykazanych kosztów, zaniża podstawę opodatkowania, Jan nie poprawił zapisu przed kontrolą, a zapis nie jest omyłką. Wariant uznający księgę za rzetelną, lecz wadliwą, myli kategorie: wadliwość dotyczy sposobu prowadzenia księgi według przepisów, a niezgodność zapisu z rzeczywistością jest wadą jego treści, czyli nierzetelnością. Wariant uznający księgę za rzetelną i niewadliwą zakłada, że o rzetelności decyduje formalna poprawność dowodu, podczas gdy art. 193 § 2 każe porównać zapis ze stanem rzeczywistym.
Przepis
Art. 193. § 1. Księgi podatkowe prowadzone rzetelnie i w sposób niewadliwy stanowią dowód tego, co wynika z zawartych w nich zapisów. § 2. Księgi podatkowe uważa się za rzetelne, jeżeli dokonywane w nich zapisy odzwierciedlają stan rzeczywisty. § 3. Za niewadliwe uważa się księgi podatkowe prowadzone zgodnie z zasadami wynikającymi z odrębnych przepisów.
O pytaniu
Podstawa prawna art. 193 § 1-3 o.p.; § 4 ust. 3-5 rozporządzenia MFiG z 6.09.2025 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz. U. 2025 poz. 1299)
Dziedzina egzaminu Ewidencja podatkowa i zasady prowadzenia ksiąg podatkowych