Nieuznanie księgi a oszacowanie podatku - art. 23 o.p.
Kazus dotyczy ustalenia podstawy opodatkowania z księgi uzupełnionej fakturami oraz wpływu protokołu jej badania i braku zastrzeżeń podatnika.
Pytanie
W postępowaniu podatkowym w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2025 r. naczelnik urzędu skarbowego ustalił, na podstawie informacji uzyskanych od kontrahentów, że Jan Kowalski nie wpisał do podatkowej księgi przychodów i rozchodów trzech wystawionych przez siebie faktur sprzedaży na łączną kwotę 46 000 zł (przychód wykazany w księdze za 2025 r. wyniósł 380 000 zł). W protokole badania ksiąg organ nie uznał księgi za dowód w zakresie przychodów za 2025 r., a Jan Kowalski nie wniósł zastrzeżeń do protokołu. Kopie faktur znajdują się w aktach sprawy, innych nieprawidłowości nie stwierdzono, a pozostałe zapisy księgi, w tym koszty, odzwierciedlają stan rzeczywisty. Jak organ powinien określić podstawę opodatkowania?
A
na podstawie danych z księgi uzupełnionych o przychody z tych faktur, gdyż w takim przypadku organ odstępuje od oszacowania,
✓ Poprawna odpowiedź
B
w drodze oszacowania, gdyż organ nie uznał księgi za dowód, a podatnik nie wniósł zastrzeżeń do protokołu ani nie przedstawił dowodów,
C
w drodze oszacowania samych przychodów, gdyż oszacowanie obejmuje tylko część księgi nieuznaną za dowód, a koszty przyjmuje się z księgi.
Wyjaśnienie
Zgodnie z art. 23 § 1 pkt 2 o.p. organ określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania, jeżeli dane z ksiąg podatkowych nie pozwalają na jej określenie, ale według art. 23 § 2 pkt 2 o.p. odstępuje od oszacowania, jeżeli dane z ksiąg, uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku postępowania, pozwalają na określenie podstawy opodatkowania. Nieuznanie księgi za dowód w protokole badania ksiąg (art. 193 § 4 i 6 o.p.) nie przesądza więc o oszacowaniu: pominięte przychody wynikają z faktur znajdujących się w aktach, a reszta zapisów jest rzetelna, więc podstawę da się ustalić bez szacowania. Wariant wiążący oszacowanie z brakiem zastrzeżeń podatnika myli art. 193 § 8 o.p., który jedynie daje stronie możliwość wniesienia zastrzeżeń wraz z dowodami, z art. 23 § 2, który każe uwzględnić dowody uzyskane w toku postępowania bez względu na to, kto je dostarczył. Wariant z oszacowaniem samych przychodów jest błędny, bo gdy księga uzupełniona dowodami pozwala ustalić podstawę, organ w ogóle odstępuje od oszacowania, a nie szacuje zakwestionowanej części.
Przepis
Art. 23. § 1. Organ podatkowy określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania, jeżeli: [...] 2) dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na określenie podstawy opodatkowania, lub [...] § 2. Organ podatkowy odstąpi od określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania, jeżeli: [...] 2) dane wynikające z ksiąg podatkowych, uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku postępowania, pozwalają na określenie podstawy opodatkowania.
O pytaniu
Podstawa prawna art. 23 § 1 pkt 2 i § 2 pkt 2 w zw. z art. 193 § 4, 6 i 8 o.p.
Dziedzina egzaminu Ewidencja podatkowa i zasady prowadzenia ksiąg podatkowych