Pierwszeństwo umowy podatkowej przed ustawą - art. 91 ust. 2 Konstytucji RP
Kazus dotyczy kolizji między ratyfikowaną umową o unikaniu podwójnego opodatkowania a późniejszą ustawą w postępowaniu przed naczelnikiem urzędu skarbowego.
Pytanie
Rzeczpospolita Polska zawarła z państwem X umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, którą Prezydent RP ratyfikował na podstawie ustawy wyrażającej zgodę na ratyfikację, a umowę ogłoszono w Dzienniku Ustaw. W 2026 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, której przepis o opodatkowaniu odsetek wypłacanych rezydentom państwa X jest sprzeczny z postanowieniem umowy, a sprzeczności tej nie da się usunąć w drodze wykładni. Naczelnik urzędu skarbowego prowadzi postępowanie podatkowe, w którym od rozstrzygnięcia tej kolizji zależy wysokość podatku. Jak powinien postąpić?
A
zastosować ustawę, gdyż o niezgodności ustawy z ratyfikowaną umową orzeka Trybunał Konstytucyjny, a do czasu jego orzeczenia ustawa wiąże organ,
B
zawiesić postępowanie i przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, gdyż od oceny zgodności ustawy z umową zależy rozstrzygnięcie sprawy,
C
zastosować umowę, gdyż umowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed niedającą się z nią pogodzić ustawą.
✓ Poprawna odpowiedź
Wyjaśnienie
Zgodnie z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową, a po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw jest stosowana bezpośrednio (art. 91 ust. 1). Ta reguła kolizyjna wiąże każdy organ stosujący prawo, także naczelnika urzędu skarbowego, i nie zależy od tego, który akt jest późniejszy; przesądzają fakty, że umowę ratyfikowano za zgodą ustawową i ogłoszono, a kolizji nie da się usunąć wykładnią. Wariant uzależniający odejście od ustawy od orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego myli kontrolę hierarchiczną z art. 188 pkt 2 Konstytucji, która służy eliminacji przepisu z systemu, z pierwszeństwem stosowania umowy w konkretnej sprawie, które działa bez udziału Trybunału. Wariant z pytaniem prawnym jest błędny, bo zgodnie z art. 193 Konstytucji pytanie prawne może przedstawić tylko sąd, a naczelnik urzędu skarbowego sądem nie jest.
Przepis
Art. 91. 1. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. 2. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. [...] Art. 193. Każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem.
O pytaniu
Podstawa prawna art. 91 ust. 1 i 2, art. 188 pkt 2 i art. 193 Konstytucji RP